به گزارش روابط‌عمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «در قاب یک سند» با هدف معرفی و بازشناسی اسناد مهم، قدیمی و گاه مغفول‌مانده موجود در گنجینه آرشیوی این سازمان طراحی شده است و در هر شماره، یکی از اسناد تاریخی، فرهنگی، اداری یا اجتماعی موجود در آرشیو ملی ایران را معرفی می‌کند.

نهمین شماره این مجموعه به معرفی یکی از اسناد موجود در آرشیو ملی ایران اختصاص دارد؛ سندی مربوط به دوره صفویه با عنوان «رقم (نشان) شاه عباس دوم صفوی در خصوص واگذاری قریه هریس خانمرود تبریز به بهادربیگ، فرزند محمدامین، نواده بابر سلطان، به‌عنوان سیورغال آباء و اجدادی وی».

از آنجا که این سند ماهیت مالی دارد، در رسته «نشان» جای می‌گیرد. در عصر صفوی، اسناد مربوط به سیورغال، تیول‌ها و مناصب در قالب «نشان» صادر می‌شدند و شیوه نگارش آن‌ها به خط نستعلیق بود. در این اسناد، دو سطر آغازین به‌صورت نیم‌سطر تحریر می‌شد.

بر این اساس، سند حاضر مطابق دستورالعمل دیوانی «نشان» تنظیم شده و اجزای آن به‌صورت منظم در جای خود قرار گرفته است. در بالاترین بخش سند، تحمیدیه به خط زر آمده است؛ نخست عبارت «هوالله سبحانه»، سپس «الملک لله»، در ادامه «بسم‌الله الرحمن الرحیم» و در پایان «یا محمد یا علی» درج شده است.

طغرا بالای مهر قرار گرفته و به‌شکل مربع با خانه‌های شطرنجی طراحی شده است. در درون هر مربع، نام یکی از دوازده امام نوشته شده و در ترکیب آن، رنگ‌های سرخ و طلایی به کار رفته است. متن اصلی طغرا چنین است:

«الحکم لله للموید من عندالله ابوالمظفر عباس‌خان الصفوی الموسوی الحسینی سیوزومیز»

این‌گونه طغرا که از زمان شاه طهماسب اول رواج یافت، تا دوره شاه سلیمان صفوی استمرار داشت.

مهر گلابی‌شکل سند در زیر طغرا و در راستای سطر نخست و دوم قرار دارد. مضمون اصلی آن عبارت «حسبی‌الله» است. در میانه مهر، جمله «بنده شاه ولایت عباس ثانی ۱۰۵۹» آمده و در حاشیه آن نیز این ابیات حک شده است:

«جانب هر که با علی نه نکوست / هر که گو باش من ندارم دوستهر که چون خاک نیست بر در او / گر فرشته است خاک بر سر او»

در سمت راست طغرا و اندکی بالاتر از مهر، عبارت «شاه طهماسب نورالله مرقده» به خط قرمز درج شده است. فاصله میان سطور یکسان نیست و در سمت راست نیز فاصله‌ای میان متن و حاشیه سند باقی مانده است.

در این سند، روستای هریس خانمرود تبریز که پیش‌تر به‌صورت سیورغال موروثی در اختیار اجداد بهادربیگ قرار داشته، بار دیگر به او واگذار شده است.

«سیورغال» که از دوره مغولان پدید آمد، اصطلاحی برای واگذاری موروثی ملک یا اختصاص آن به افراد خاص بود و شرایط و امتیازات ویژه‌ای برای گیرنده ایجاد می‌کرد. فردی که سیورغال دریافت می‌کرد، از پرداخت مالیات معاف می‌شد و اختیار داشت وجوه مالیاتی را در محدوده‌ای مشخص یا در املاک تحت اختیار خود وصول کند.

دارنده سیورغال در واقع بخشی از حقوق مالی دولت را بر عهده می‌گرفت و این اختیار، گاه با برخی اختیارات قضایی نیز همراه بود. در اعطای سیورغال، اخذ مالیات معمولاً به‌صورت یک‌جا و با مبلغی معین واگذار می‌شد و این مبلغ، بخشی از درآمد یک محل یا ناحیه به شمار می‌رفت.

تاریخ این سند، ربیع‌الثانی ۱۰۶۶ هجری قمری، مصادف با بهمن یا اسفند ۱۰۳۴ هجری شمسی است و در آرشیو ملی ایران با شماره ۵۰-۹۹۷ به ثبت رسیده است.